Een Digim@ri-fabel over voetbal, verlies en opnieuw leren kijken
Soms verliest een land niet alleen een wedstrijd.
Soms verliest het even zijn adem.
Zijn praatjes.
Zijn zekerheden.
Zijn vanzelfsprekende geloof dat het deze keer anders zal gaan.
Na de uitschakeling van het Nederlands elftal op het WK voetbal in Mexico, Verenigde Staten en Canada bleef er meer achter dan een gemiste strafschop.
Er bleef stilte achter in woonkamers.
Halflege glazen op tafels.
Koude bitterballen op schotels.
Oranje vlaggetjes die ineens wat scheef hingen.
En ergens, tussen teleurstelling en analyse, klonk een vraag:
Kijken wij nog naar voetbal?
Of kijken wij vooral naar onze verwachtingen?
Daarover gaat deze fabel.
De Leeuw, de Pauw en de Spiegelvijver
In het grote lage land achter de duinen woonde een Leeuw.
Hij was niet de grootste leeuw van de wereld.
Niet de sterkste.
Niet altijd de dapperste.
Maar hij had manen in de kleur van rijpe sinaasappels, poten die over nat gras konden dansen en ogen waarin het hele land soms iets van zichzelf herkende.
Wanneer de Leeuw speelde, gingen overal de luiken open.
In dorpen rook het naar gebakken uien, patatvet en vers gezette koffie.
In steden dreunden pleinen van stemmen, trommels en plastic bekers die tegen stenen randen tikten. Kinderen verfden strepen op hun wangen.
Grootouders zochten hun oude oranje sjaal.
Zelfs wie nooit naar voetbal keek, vroeg ineens:
“Hoe laat begint het?”
Die zomer was het warm.
Niet de zachte warmte van een lentedag, maar de zware, trillende hitte van een groot toernooi ver weg. De zon brandde boven stadions van steen en staal.
De lucht rook naar stof, gras, zweet en spanning.
In het stadion van Monterrey hing de avond als een deken over de tribunes.
De Leeuw stond tegenover de Atlasvos.
De Atlasvos was lenig, slim en geduldig.
Hij liep niet waar je hem verwachtte.
Hij wachtte niet waar je hem zocht.
Zijn ogen glommen kalm in het licht van de schijnwerpers.
Aan de rand van het veld zat de Pauw.
De Pauw droeg een staart vol meningen.
Elke veer had een andere kleur.
Op de ene veer stond:
Wij horen bij de besten.
Op een andere:
Nu moet het gebeuren.
Op weer een andere:
Mooi voetbal is onze natuur.
En op de grootste veer, precies in het midden, stond:
Als wij winnen, hadden wij gelijk.
Voor de wedstrijd paradeerde de Pauw over het plein.
“Let op,” riep hij. “Vandaag zal de Leeuw laten zien wie hij werkelijk is.”
De Mussen kwetterden het na vanaf de dakgoten.
De Kraaien knikten ernstig vanaf de lantaarnpalen.
De Hazen sprongen onrustig heen en weer tussen hoop en angst.
Alle dieren verzamelden zich rond de Spiegelvijver.
Die vijver lag midden in het land.
Niet van echt water, maar van stemmen, schermen, krantenkoppen, cafés, keukentafels en praatprogramma’s.
Wie erin keek, zag niet alleen de wedstrijd.
Hij zag ook zijn eigen verlangen.
Het fluitsignaal klonk.
De bal rolde.
Het gras siste onder de poten van de spelers.
Schoenen schraapten over de grond.
De tribunes zongen.
Soms steeg er een golf van geluid op die tegen het dak van de avond sloeg.
Soms viel er een stilte waarin je bijna het slikken van duizenden kelen kon horen.
De Leeuw begon voorzichtig.
Hij zette zijn poten breed neer.
Hij keek.
Hij wachtte.
Hij zocht ruimte.
Maar de Atlasvos liet zich niet vangen.
Hij gleed tussen lijnen door, rook aan kansen, beet niet meteen, maar liet merken dat hij tanden had.
“Voorzichtig,” fluisterde de Bever.
De Bever stond achter het veld, met modder aan zijn poten en een plank onder zijn arm.
Hij was geen dier van grote woorden.
Hij bouwde liever.
Bruggen, dammen, jeugdvelden, oefenplekken.
Dingen die niet in één avond klaar waren.
“Voorzichtig?” kraste de Kraai. “We willen vuur!”
“Vuur brandt snel op,” zei de Bever.
Maar niemand luisterde.
De Pauw spreidde zijn staart verder open.
“De Leeuw moet brullen,” riep hij.
“Een Leeuw die niet brult, is geen Leeuw.”
De eerste helft kroop voorbij als een slak over een hete steen.
Er waren aanvallen.
Er waren zuchten.
Er waren handen voor ogen.
Er was een schot dat naast ging, een kopbal die de lucht in verdween, een bal die net verkeerd sprong.
In de woonkamers knepen mensen in kussens.
In cafés tikten vingers tegen glazen.
Op pleinen proefde de limonade ineens waterig en het bier wat bitter.
Toen kwam het moment.
De Leeuw vond ruimte.
Eén beweging.
Eén opening.
Eén ademtocht waarin het hele land rechtop ging zitten.
De bal vloog.
Het net trilde.
Even brak de wereld open.
In huizen vlogen armen omhoog.
Buiten blafte een hond tegen vuurwerk dat te vroeg werd afgestoken.
In snackbars sprong vet op alsof zelfs de friteuse juichte.
Kinderen gilden.
Iemand liet een bord vallen en vond het niet erg.
De Pauw danste op één poot.
“Zie je wel!” riep hij. “Ik wist het. Ik heb het altijd geweten.”
De Spiegelvijver kleurde oranje.
De Leeuw liep terug naar zijn helft.
Zijn borst ging op en neer.
In zijn bek proefde hij zout.
Zweet.
Gras.
Hoop.
Maar de Atlasvos gaf niet op.
Hij bleef kijken.
Hij bleef ruiken waar de ruimte zat.
Hij bleef wachten op dat ene kiertje dat vermoeidheid openlaat.
De minuten werden langer.
Niet langer zoals een weg langer wordt, maar zoals angst langer wordt.
Elke seconde kreeg gewicht.
Elk fluitsignaal leek even het einde.
Elke bal in de buurt van het doel liet duizenden magen samentrekken.
Toen, diep in de tijd waarin mensen al aan opluchting begonnen te denken, sprong de Atlasvos.
Een voorzet.
Een aanraking.
Een doelpunt.
Het stadion ontplofte, maar aan de overkant van de wereld viel Nederland stil.
Niet helemaal stil.
Er was het zachte tikken van glazen op tafel.
Het kreunen van stoelen.
Het doffe “nee” uit duizenden monden.
Het geritsel van chipszakken waar niemand meer zin in had.
De Spiegelvijver werd donker.
De verlenging kwam.
De Leeuw sleepte zijn poten over het veld.
De Atlasvos hijgde ook.
Niemand was nog fris.
Niemand was nog onbevreesd.
Het gras rook inmiddels naar aarde, zweet en vermalen hoop.
Er werd gelopen.
Gevallen.
Gevloekt.
Gestreden.
Maar er kwam geen beslissing.
Toen werden de stippen klaargelegd.
Strafschoppen.
Het woord alleen al trok een koude lijn door het land.
De oude dieren keken weg.
Zij hadden dit eerder gezien.
De jonge dieren keken juist extra goed.
Zij wilden weten waarom iedereen ineens zo bleek werd.
De Pauw vouwde zijn staart half dicht.
“Dit is karakter,” zei hij zacht. “Nu zullen we zien wie groot is.”
De eerste speler liep naar de bal.
Zijn stappen klonken hard, ook al hoorden de mensen thuis ze niet echt.
Toch hoorden ze ze.
In hun hoofd.
In hun buik.
In hun keel.
Aanloop.
Schot.
Mis.
Er ging een zucht door het land, zo groot dat de wolken ervan bewogen.
De Atlasvos schoot.
Raak.
De Leeuw schoot weer.
Twijfel.
Spanning.
Een keeper die groter leek dan het doel.
Weer mis.
Aan de Spiegelvijver begonnen de stemmen te veranderen.
Eerst waren het fluisteringen.
“Waarom zo?”
“Waarom hij?”
“Waarom altijd weer?”
Toen werden het kreten.
“Ze kunnen het niet.”
“Ze leren het nooit.”
“Geen lef.”
“Geen plan.”
“Geen ziel.”
De Pauw keek naar zijn staart.
Op de veer waarop eerst Wij horen bij de besten stond, verscheen nu:
Wij overschatten onszelf.
Op de veer Nu moet het gebeuren stond ineens:
Het gebeurt nooit.
En op de grootste veer, waar Als wij winnen, hadden wij gelijk had gestaan, stond nu:
Als wij verliezen, had ik het al gezegd.
De laatste strafschop viel.
De Atlasvos sprong op.
Zijn vrienden renden naar hem toe.
Ze vielen over elkaar heen van vreugde, tranen, ongeloof en trots.
De Leeuw bleef staan.
Even maar.
Toen boog hij zijn kop.
Niet diep genoeg om gebroken te zijn.
Wel diep genoeg om te voelen dat verliezen zwaar is.
Aan de overkant van de wereld werden televisies uitgezet.
Sommige mensen vloekten.
Sommige mensen zwegen.
Sommige mensen zochten meteen schuld.
Sommige mensen keken naar hun kinderen en zeiden: “Zo is voetbal.”
Maar wat bedoelden ze daarmee?
De volgende ochtend lag het land er anders bij.
De vlaggetjes hingen nog aan de gevels, maar ze bewogen traag in de wind.
Op stoepen lagen vertrapte bekers. I
n cafés rook het naar oud bier, schoonmaakmiddel en teleurstelling.
Kranten vielen op deurmatten met zware koppen.
Op schermen praatten dieren over systemen, wissels, lef, angst, identiteit en strafschoppen.
De Pauw was overal.
Hij zat op de radio.
Hij zat in de krant.
Hij zat aan tafel bij de Vos, de Das en de Ekster.
Hij zat zelfs in de broodtrommel van kinderen die op school moesten uitleggen waarom hun vader zo stil was geweest.
“De Leeuw is geen echte Leeuw meer,” zei de Pauw.
“Hij brult te weinig.”
“Hij denkt te veel.”
“Hij durft te weinig.”
“Hij mist de oude klauw.”
De Kraaien knikten.
De Mussen herhaalden.
De Hazen schrokken van elke nieuwe mening.
Alleen de Bever zei weinig.
Hij liep naar een klein veld achter een rij populieren.
Daar stonden jonge Mieren met modder op hun knieën.
Ze droegen geen grote namen op hun rug.
Ze hadden geen camera’s om zich heen.
Ze hadden alleen een bal, twee jassen als doelpalen en de koppige wil om nog een keer te proberen.
“Vandaag oefenen we aannemen,” zei de Bever.
“Geen strafschoppen?” vroeg een jonge Mier.
“Ook,” zei de Bever.
“Maar eerst aannemen.”
“Waarom?” vroeg de Mier.
“Omdat een strafschop soms beslist,” zei de Bever,
“maar voetbal al veel eerder begint.”
De Mieren oefenden.
De bal sprong van voet naar voet.
Soms goed.
Vaak verkeerd.
Eén Mier struikelde en kreeg gras in zijn mond.
Het smaakte bitter en groen.
Een andere Mier schoot zo scheef dat de bal in de brandnetels belandde.
Niemand lachte lang.
Want iedereen wist: straks lag zijn eigen bal misschien ook in de brandnetels.
Aan de rand van het veld zat de Uil.
Hij had de hele nacht niet gesproken.
Hij had gezien hoe de Leeuw verloor.
Hij had gezien hoe de Atlasvos won. Hij had gezien hoe de Pauw zijn veren verwisselde zonder rood te worden.
Nu vloog hij naar de Spiegelvijver.
Daar stonden nog steeds dieren in het water te kijken.
“Wat zien jullie?” vroeg de Uil.
“Een mislukking,” zei de Kraai.
“Een schande,” zei de Ekster.
“Een gemiste kans,” zei de Haas.
“Een land dat weer teleurgesteld is,” zei de Mol.
De Uil knipperde langzaam.
“Jullie zien niet alleen de Leeuw,” zei hij.
“Jullie zien jezelf.”
De dieren zwegen.
De Uil wees met zijn vleugel naar het water.
“Gisteren zagen jullie kampioenen voordat ze gewonnen hadden.
Vandaag zien jullie verliezers voordat ze geleerd hebben.
De vijver liegt niet, maar hij overdrijft wat jullie erin meenemen.”
“Dus we mogen niet boos zijn?” vroeg de Kraai.
“Jawel,” zei de Uil.
“Boosheid is een vonk.
Maar wie van elke vonk een brand maakt, houdt geen bos over.”
“Dus we mogen niet kritisch zijn?” vroeg de Ekster.
“Jawel,” zei de Uil.
“Kritiek is een mes.
Maar een mes kan brood snijden of wortels doorsnijden.”
“Dus verlies maakt niets uit?” vroeg de Haas.
“Verlies maakt juist veel uit,” zei de Uil.
“Maar alleen als je er iets mee bouwt.”
In de verte klonk het zachte tikken van een bal.
De Bever liet de Mieren opnieuw beginnen.
Aannemen.
Kijken.
Passen.
Vrijlopen.
Missen.
Terughalen.
Weer proberen.
De Leeuw kwam langzaam naar het veld.
Zijn manen hingen nog zwaar.
Zijn poten deden pijn.
In zijn neus zat nog de geur van gras en nederlaag.
In zijn oren klonk nog het geluid van de bal die niet ging waar hij moest gaan.
De jonge Mieren werden stil toen ze hem zagen.
“Gaat u ons leren winnen?” vroeg er één.
De Leeuw keek naar de Bever.
Toen naar de Uil.
Toen naar de Spiegelvijver in de verte.
“Nee,” zei hij.
De Mieren keken teleurgesteld.
“Ik ga jullie leren verliezen zonder kleiner te worden,” zei de Leeuw.
“En daarna gaan we kijken hoe we beter kunnen winnen.”
De Bever glimlachte.
De Uil sloot zijn ogen.
De Pauw, die net was aangekomen om een scherpe opmerking te maken, hield zijn snavel even dicht.
Dat was misschien wel het grootste wonder van de dag.
Vanaf die ochtend veranderde er iets in het land.
Niet overal.
Niet meteen.
Niet luid.
Maar op kleine velden werd anders gekeken.
Een trainer schreeuwde minder snel.
Een ouder slikte een harde opmerking in.
Een kind dat miste, kreeg niet alleen te horen wat fout ging, maar ook wat de volgende poging kon zijn.
Een journalist stelde één vraag minder over schuld en één meer over groei.
Een supporter liet zijn vlag hangen, niet omdat hij blind bleef juichen, maar omdat trouw niet hetzelfde is als doen alsof alles goed ging.
De Spiegelvijver bleef bestaan.
Natuurlijk bleef hij bestaan.
Bij de volgende overwinning zou hij weer glanzen.
Bij de volgende nederlaag zou hij weer donker worden.
De Pauw zou zijn veren blijven draaien naar de wind.
Maar sommige dieren leerden iets.
Zij leerden dat voetbal geen fabriek is waar je op bestelling geluk uit haalt.
Dat een strafschop maar elf meter lang is, maar soms een heel land laat struikelen.
Dat mooi voetbal niet alleen in systemen zit, maar ook in moed, opleiding, vertrouwen en geduld.
Dat winnen heerlijk smaakt, maar verliezen soms langer voedt.
En de Leeuw?
Die bleef trainen.
Niet omdat het land altijd vriendelijk voor hem was.
Niet omdat de Pauw eindelijk zweeg.
Niet omdat de Spiegelvijver voortaan eerlijker keek.
Maar omdat een Leeuw die werkelijk wil groeien, niet alleen leert brullen wanneer hij wint.
Hij leert ook ademen wanneer hij verliest.
Moraal
Wie alleen juicht bij winst, kijkt naar de uitslag.
Wie blijft leren na verlies, kijkt naar voetbal.
Digim@ri-slotgedachte
Misschien verloor Nederland die avond meer dan een wedstrijd.
Misschien verloor het ook even de illusie dat voetbal altijd moet geven wat wij ervan eisen.
Maar misschien won het, als we goed durven kijken, een betere vraag:
Niet:
Wie heeft ons dit aangedaan?
Maar:
Wat zegt deze nederlaag over hoe wij kijken, praten, opleiden, verwachten en opnieuw beginnen?
Want voetbal is geen spiegel waarin alleen spelers verschijnen.
Het is ook een spiegel voor supporters, media, ouders, trainers, kinderen en iedereen die denkt dat winnen vanzelfsprekend hoort te zijn zodra de vlaggen hangen.
En soms begint de volgende overwinning precies daar:
niet op de middenstip,
niet bij de strafschopstip,
maar bij de manier waarop een land leert omgaan met verlies.
