1. Γνωρίζω το κείμενο πριν αρχίσω
Διάβασε τον τίτλο, το όνομα του συγγραφέα και το εισαγωγικό σημείωμα, εφόσον δίνονται. Προσφέρουν χρήσιμες πληροφορίες για το θέμα και το πλαίσιο του αποσπάσματος.
Ένα κείμενο του Πλάτωνα μπορεί, για παράδειγμα, να περιλαμβάνει φιλοσοφικό διάλογο, ένας λόγος του Λυσία δικανική επιχειρηματολογία και ένα απόσπασμα του Θουκυδίδη ιστορική αφήγηση. Αυτές οι πληροφορίες σε προσανατολίζουν.
Κάνε μια πρώτη ανάγνωση ολόκληρου του κειμένου και αξιοποίησε τις λεξιλογικές βοήθειες. Προσπάθησε να απαντήσεις: Ποιοι συμμετέχουν; Τι συμβαίνει; Ποιο θέμα συζητείται;
Δεν χρειάζεται να καταλάβεις τα πάντα από την αρχή.
2. Εντοπίζω και αναγνωρίζω τα ρήματα
Τα ρήματα είναι ένα βασικό σημείο εκκίνησης για τη συντακτική ανάλυση. Υπογράμμισέ τα και αναγνώρισε:
- το πρόσωπο και τον αριθμό,
- τον χρόνο,
- την έγκλιση,
- τη φωνή.
Η αναγνώριση αυτή επηρεάζει τη μετάφραση: άλλο σημαίνει «γράφει», άλλο «έγραψε» και άλλο «θα γράψει».Σημείωσε επίσης αν κάποιο ρήμα ή κάποια έκφραση χρησιμοποιείται απρόσωπα, όπως το «δεῖ» ή το «χρή». Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται να εξετάσεις ιδιαίτερα την απαρεμφατική σύνταξη που μπορεί να ακολουθεί.
3. Χωρίζω τις προτάσεις
Παρατήρησε τη στίξη, τους συνδέσμους και τις αναφορικές λέξεις. Λέξεις όπως ὅτι, ἐπεί, εἰ, ἵνα, ὅς μπορούν να σε βοηθήσουν να εντοπίσεις δευτερεύουσες προτάσεις.
Μπορείς να χρησιμοποιήσεις αγκύλες ή διαφορετικά χρώματα, ώστε να ξεχωρίζεις τις προτάσεις και να βλέπεις από πού αρχίζει και πού τελειώνει καθεμία.
Πρόσεξε: μια δευτερεύουσα πρόταση μπορεί να παρεμβάλλεται ανάμεσα σε όρους μιας κύριας. Αν χάσεις τη σύνδεση, αναζήτησε πού συνεχίζεται η κύρια πρόταση.
4. Βρίσκω τον βασικό σκελετό
Σε κάθε πρόταση ξεκίνα από το ρήμα και αναζήτησε τους κύριους όρους:
Υποκείμενο: Ποιος κάνει ή παθαίνει αυτό που δηλώνει το ρήμα;
Αντικείμενο: Σε ποιον ή σε τι κατευθύνεται η ενέργεια, εφόσον το ρήμα είναι μεταβατικό;
Κατηγορούμενο: Ποια ιδιότητα αποδίδεται στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο;
Δεν έχουν όλες οι προτάσεις όλους αυτούς τους όρους. Επίσης, το υποκείμενο ενός προσωπικού ρήματος μπορεί να μην αναφέρεται ρητά, αλλά να εννοείται από την κατάληξη και τα συμφραζόμενα.
Να θυμάσαι ότι η πτώση μιας λέξης σε καθοδηγεί, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να προσδιορίσεις τον συντακτικό της ρόλο.
5. Εξετάζω τα απαρέμφατα και τις μετοχές
Τα απαρέμφατα και οι μετοχές χρειάζονται ξεχωριστή προσοχή, γιατί συχνά περιέχουν σημαντικό μέρος του νοήματος.
Για κάθε απαρέμφατο, αναζήτησε από ποια λέξη εξαρτάται, ποιος είναι ο συντακτικός του ρόλος και ποιο είναι το υποκείμενό του. Έλεγξε αν υπάρχει ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία.
Για κάθε μετοχή, αναγνώρισε τον τύπο της, βρες με ποια λέξη συνδέεται και εξέτασε αν είναι επιθετική, κατηγορηματική ή επιρρηματική. Αν είναι επιρρηματική, διερεύνησε τη σχέση που εκφράζει, όπως χρόνο, αιτία, προϋπόθεση ή εναντίωση.
Μην αποδίδεις αυτόματα κάθε μετοχή με «όταν» ή «επειδή». Η σωστή απόδοση προκύπτει από τη σύνταξη και τα συμφραζόμενα.
6. Προσθέτω τους προσδιορισμούς
Αφού βρεις τον βασικό σκελετό, σύνδεσε μαζί του τις υπόλοιπες λέξεις: επίθετα, γενικές, δοτικές, επιρρήματα και εμπρόθετους προσδιορισμούς.
Αυτοί συμπληρώνουν την εικόνα: ποιος ακριβώς ενεργεί, πού, πότε, πώς και για ποιον λόγο;
Ένα απλό παράδειγμα:
Οἱ μαθηταὶ τοὺς λόγους τοῦ διδασκάλου ἀκούουσιν.
Αρχικά βρίσκουμε τον σκελετό: «Οι μαθητές ακούνε τα λόγια». Έπειτα συνδέουμε το «τοῦ διδασκάλου» με το «τοὺς λόγους».
Η ολοκληρωμένη μετάφραση είναι: «Οι μαθητές ακούνε τα λόγια του δασκάλου».
7. Γράφω τη μετάφραση σε φυσικά Νέα Ελληνικά
Τώρα μπορείς να ενώσεις όσα αναγνώρισες. Μετάφραζε ολόκληρες νοηματικές ομάδες και προσάρμοζε τη σειρά των λέξεων, ώστε η απόδοση να διαβάζεται φυσικά.
Διατήρησε το νόημα, τις αρνήσεις, τις χρονικές σχέσεις και τη σύνδεση των προτάσεων. Αν μια λέξη έχει περισσότερες σημασίες, επίλεξε εκείνη που ταιριάζει στο συγκεκριμένο σημείο.
Αν κάπου δυσκολεύεσαι, συνέχισε στα επόμενα μέρη και επέστρεψε στο σημείο αυτό όταν θα έχεις καλύτερη εικόνα του κειμένου.
8. Ελέγχω το τελικό αποτέλεσμα
Διάβασε τη μετάφρασή σου και σύγκρινέ την ξανά με το αρχαίο κείμενο.
- Έχω αποδώσει όλα τα μέρη του κειμένου;
- Είναι σωστά τα πρόσωπα, οι χρόνοι και οι αρνήσεις;
- Είναι σαφές ποιος κάνει τι;
- Έχω συνδέσει σωστά τις κύριες και τις δευτερεύουσες προτάσεις;
- Διαβάζεται κατανοητά το κείμενο στα Νέα Ελληνικά;
Αν μια φράση δεν βγάζει νόημα, επέστρεψε στη γραμματική αναγνώριση και στη σύνταξη. Εκεί μπορεί να βρίσκεται η δυσκολία.
Η σειρά που αξίζει να θυμάσαι
Διαβάζω → εντοπίζω τα ρήματα → χωρίζω τις προτάσεις → βρίσκω τους κύριους όρους → εξετάζω απαρέμφατα και μετοχές → συνδέω τους προσδιορισμούς → μεταφράζω → ελέγχω.
Με σταθερή εξάσκηση, θα αρχίσεις να αναγνωρίζεις πιο εύκολα τις δομές που συναντάς. Κάθε ρήμα που εντοπίζεις και κάθε σχέση που ξεκαθαρίζεις σε φέρνει ένα βήμα πιο κοντά στην κατανόηση του κειμένου.
GLEAM Greek Edu — Μαθαίνουμε τα Αρχαία, βήμα βήμα.