Een kruid dat bijen aantrekt
Citroenmelisse draagt de botanische naam Melissa officinalis. Het woord Melissa betekent ‘honingbij’.
Die naam is niet toevallig gekozen: wanneer citroenmelisse bloeit, trekken de kleine witte tot lichtroze bloemen volop bijen aan. Daarom werd de plant vroeger ook wel bijenkruid, bijenblad of honingkruid genoemd.
Het tweede deel van de naam, officinalis, verwijst naar het vroegere gebruik van de plant in apotheken en geneeskrachtige bereidingen.
Citroenmelisse is een winterharde, meerjarige plant die zich gemakkelijk uitbreidt. De frisgroene, licht gekartelde bladeren verspreiden hun herkenbare citroengeur zodra je ze tussen je vingers wrijft. Voor kruidenthee worden voornamelijk de bladeren gebruikt, bij voorkeur geoogst vóór de bloei.
Citroenmelisse is vandaag nog altijd een geliefd kruid, maar haar geschiedenis gaat eeuwen terug.
Van troosteres tot kloosterkruid
Oude Griekse, Romeinse en Arabische artsen gebruikten citroenmelisse onder andere om spanning te verzachten en de stemming op te beuren.
In de middeleeuwen werd de plant sterk verbonden met troost en levensvreugde. Hildegard van Bingen beschreef citroenmelisse als een kruid dat vrolijk maakt en noemde haar de ‘troosteres’. Paracelsus ging nog een stap verder en gaf het kruid de bijnaam ‘levenselixir’.
Zulke historische benamingen bewijzen natuurlijk geen geneeskrachtige werking. Ze laten wel zien hoe bijzonder citroenmelisse vroeger werd gevonden en welke plaats het kruid door de eeuwen heen innam.
Citroenmelisse groeide ook veel in kloostertuinen. In de zeventiende eeuw verwerkten de karmelieten het kruid in het bekende karmelietenwater. Gelukkig hoef je vandaag geen kloostertuin te hebben om zelf citroenmelisse te kweken.
Kun je citroenmelisse zelf kweken?
Citroenmelisse is een dankbare plant voor in de tuin of in een ruime pot. Ze groeit graag in een voedzame, licht vochtige maar goed doorlatende bodem. Halfschaduw is ideaal, al kan de plant ook in de zon groeien. In de volle zon kan het blad wat aroma verliezen.
De plant breidt zich gemakkelijk uit. Wie citroenmelisse in de tuin zet, merkt vaak dat ze na een tijdje meer plaats inneemt dan verwacht. In een pot kun je de groei beter onder controle houden.
Oogst gezonde bladeren op een droge dag, bij voorkeur vóór de bloei. Op dat moment zijn de geur en smaak het krachtigst. Zodra de plant begint te bloeien, kun je haar terugsnoeien. Daarna vormt ze vaak opnieuw jonge bladeren voor een tweede oogst. Je kunt de geoogste bladeren meteen vers gebruiken of drogen om ze langer te bewaren.
Vers of gedroogd?
Verse citroenmelisse heeft doorgaans de levendigste geur en een frisse, zachte citroensmaak. Je kunt de blaadjes gebruiken in thee, koud kruidenwater, limonade, fruitsalades en andere gerechten.
Gedroogde citroenmelisse is praktischer en het hele jaar door verkrijgbaar, maar de kwaliteit kan sterk verschillen. Goed gedroogd kruid hoort nog duidelijk naar citroen te ruiken. Ruikt het vooral naar droog gras of bijna nergens meer naar, dan zijn veel aromatische bestanddelen verloren gegaan.
Bewaar gedroogde citroenmelisse luchtdicht, droog en donker, uit de buurt van warmte. Gebruik het kruid bij voorkeur binnen één jaar. Open de verpakking niet vaker dan nodig en sluit ze onmiddellijk opnieuw.
Zo blijven de geur en smaak beter behouden.
Zowel vers als gedroogd blad kun je gebruiken om een tas citroenmelissethee te maken.
Zo maak je citroenmelissethee
Voor één tas heb je nodig:
- 1,5 tot 2 gram gedroogd citroenmelisseblad;
- 200 tot 250 ml heet water.
Gebruik je vers citroenmelisseblad? Neem dan als praktische richtlijn ongeveer driemaal zoveel: 4,5 tot 6 gram vers blad voor 200 tot 250 ml heet water.
Bereiding:
- Doe het citroenmelisseblad in een tas of theefilter.
- Giet er heet water over.
- Dek de tas af met een schoteltje of deksel.
- Laat de thee 5 tot 10 minuten trekken.
- Zeef de thee en drink rustig.
Door de tas tijdens het trekken af te dekken, blijven meer vluchtige geurstoffen behouden. Gebruik je vers blad, kneus het dan vooraf licht. Zo komen de geur en smaak gemakkelijker vrij.
Wanneer moet je voorzichtig zijn?
Ook een zacht kruid is niet automatisch voor iedereen geschikt.
Gebruik citroenmelisse niet wanneer je allergisch bent voor de plant. Tijdens de zwangerschap en borstvoeding gebruik je het kruid voor medicinale doeleinden alleen na overleg met een arts of deskundige.
Citroenmelisse kan slaperigheid versterken. Wees daarom voorzichtig wanneer je slaapmiddelen of kalmerende medicatie gebruikt.
Heb je een schildklieraandoening of gebruik je schildkliermedicatie? Overleg dan uit voorzorg met je arts of apotheker voordat je citroenmelisse regelmatig of in een geconcentreerde vorm gebruikt. De mogelijke invloed op de schildklier is bij mensen nog onvoldoende onderzocht.
Voor kinderen onder twaalf jaar is medicinaal gebruik onvoldoende onderzocht. Geef jonge kinderen daarom geen geconcentreerde extracten, tincturen, glycerieten of etherische olie zonder professioneel advies.
Citroenmelisse-etherische olie is veel sterker geconcentreerd dan kruidenthee. Gebruik de etherische olie nooit onverdund op de huid en neem ze niet in zonder deskundige begeleiding.
Een vaste waarde in mijn kruidenkast
Citroenmelisse is een kruid waarvan ik zelf grote fan ben. Ik gebruik het meestal gedroogd, omdat ik het zo gemakkelijk kan bewaren. Je kunt er warme thee van zetten, een koude infusie mee maken of de verse bladeren verwerken in een salade. Wie graag met kruiden werkt, kan ik zeker aanraden om citroenmelisse in huis te halen — vers uit de tuin of gedroogd in de kruidenkast.
Deze tekst is informatief en vervangt geen medisch advies.