Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου, παραγραφή αξίωσης, αποσβεστική προθεσμία δικαιώματος, πότε διακόπτεται η παραγραφή, αναστολή παραγραφής, έναρξη παραγραφής, διαφορές παραγραφής και αποσβεστικής προθεσμίας, άρθρο 250 ΑΚ, 20ετής παραγραφή
Από το ebook Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου ΙΙ - Πλήρεις Σημειώσεις
https://payhip.com/b/uExH7
1.Τι είναι η παραγραφή;
Παραγραφή είναι ο θεσμός του δικαίου, σύμφωνα με τον οποίο μια αξίωση παύει να είναι δικαστικά επιδιώξιμη, επειδή ο δικαιούχος παρέλειψε να την ασκήσει εντός ορισμένου χρονικού διαστήματος που ορίζεται από το νόμο.
ΑΚ 277: Το δικαστήριο δεν λαμβάνει αυτεπαγγέλτως υπόψη την παραγραφή που δεν έχει προταθεί.
Αντικείμενο παραγραφής είναι μόνο αξίωση. Αντίθετα, τα λοιπά δικαιώματα (απόλυτα, διαπλαστικά, κλπ.) δεν παραγράφονται, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις υπόκεινται σε αποσβεστική προθεσμία (ΑΚ 279).
Υπάρχουν και αξιώσεις απαράγραπτες, π.χ. οι αξιώσεις από οικογενειακή έννομη σχέση, εφόσον επιδιώκεται με αυτή να αποκατασταθεί για το μέλλον η κατάσταση που αρμόζει στη σχέση αυτή (ΑΚ 248).
Κανόνας: εικοσαετής παραγραφή
ΑΚ 249: Εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά, οι αξιώσεις παραγράφονται σε είκοσι χρόνια.
Εξαίρεση: Βραχύχρονη παραγραφή, ΑΚ 250 SOS
ΑΚ 250: Σε πέντε χρόνια παραγράφονται οι αξιώσεις: 1) Των εμπόρων, βιομηχάνων και χειροτεχνών για εμπορεύματα που χορήγησαν κλπ., 2) εκείνων που ασκούν κατ’ επάγγελμα τη γεωργία, τη κτηνοτροφία, την αλιεία και τη δασοκομία, 3) Εκείνων που ασκούν τη μεταφορά προσώπων ή πραγμάτων, 4) Των ξενοδόχων, 5) Των υπηρετών και εργατών για τους μισθούς τους, 6) Εκείνων που παρέχουν διδασκαλία, των ιδρυμάτων που προορίζονται για τη διδασκαλία, την ανατροφή, την περίθαλψη ή τη νοσηλεία, 7) Των γιατρών και των μαιών, 8) Των δικηγόρων, των συμβολαιογράφων και των δικαστικών επιμελητών, 9) Των τόκων, 10) Των μισθωμάτων, 11) Των μισθών, συντάξεων και κάθε παροχής που επαναλαμβάνεται περιοδικά.
Έναρξη παραγραφής
ΑΚ 251: Η παραγραφή αρχίζει από τότε που γεννήθηκε η αξίωση και είναι δυνατή η δικαστική επιδίωξή της.
Οι προϋποθέσεις για την έναρξη της παραγραφής είναι να έχει γεννηθεί η αξίωση και να είναι δυνατή η δικαστική επιδίωξή της.
Προσοχή, εξαίρεση: ΑΚ 253: Η παραγραφή των αξιώσεων που αναφέρονται στο άρθρο 250 αρχίζει μόλις λήξει το έτος μέσα στο οποίο συμπίπτει η έναρξη της παραγραφής που ορίζεται στα δύο προηγούμενα άρθρα.
2.Τι είναι η αναστολή παραγραφής;
Αναστολή παραγραφής υφίσταται, όταν ένα χρονικό διάστημα δεν υπολογίζεται μεν στον χρόνο της παραγραφής, αλλά μετά την πάροδο του διαστήματος αυτού η παραγραφή συνεχίζεται (ΑΚ 257). Διακρίνουμε σε:
- Απόλυτη αναστολή: όταν αναπτύσσει την ενέργειά της σε οποιοδήποτε σημείο του χρόνου παραγραφής και αν επέλθει ο λόγος της. Σε απόλυτη αναστολή υπόκεινται Α) οι αξιώσεις μεταξύ συζύγων για το χρόνο που διαρκεί ο γάμος, Β) οι αξιώσεις μεταξύ γονέων και τέκνων για τον χρόνο που διαρκεί η ανηλικότητα, Γ) οι αξιώσεις μεταξύ επιτρόπων και επιτροπευομένων για το χρόνο που διαρκεί η εποπτεία, και Δ) οι αξιώσεις μεταξύ κυρίων και υπηρετών για τον χρόνο που διαρκεί η υπηρετική σχέση (ΑΚ 256).
- Αναστολή συμπληρώσεως είναι η αναστολή, της οποίας ο λόγος επέρχεται ή υφίσταται το τελευταίο εξάμηνο το χρόνου παραγραφής και παρεμποδίζει τη συμπλήρωσή της. Επέρχεται στις εξής περιπτώσεις:
- Όταν ο δικαιούχος εμποδίστηκε μέσα στο τελευταίο εξάμηνο να ασκήσει την αξίωσή του για λόγους ανωτέρας βίας ή δικαιοστασίου (ΑΚ 255, εδ. α’).
- Όταν η άσκηση της αξιώσεως εμποδίστηκε κατά το ίδιο χρονικό διάστημα με δόλο του υποχρέου (ΑΚ 255, εδ. β’).
- Όταν ο δικαιούχος είναι πρόσωπο που είναι ανίκανο ή έχει περιορισμένη δικαιοπρακτική ικανότητα και κατά το τελευταίο εξάμηνο της παραγραφής δεν έχει επίτροπο ή δικαστικό συμπαραστάτη (ΑΚ 258, παρ. 2, εδ. β’).
- Αξιώσεις που ανήκουν σε κληρονομία ή στρέφονται κατ’αυτής αν δεν έχει παρέλθει εξάμηνο αφότου ο κληρονόμος απέκτησε την κληρονομία ή αφότου διορίστηκε κηδεμόνας (ΑΚ 259).
Συνέπειες αναστολής:
Το χρονικό διάστημα της αναστολής δεν υπολογίζεται στον χρόνο παραγραφής. Αν πάψει να υφίσταται ο λόγος αναστολής, η παραγραφή συνεχίζεται αλλά δεν μπορεί να συμπληρωθεί πριν περάσουν έξι μήνες (ΑΚ 257).
3.Τι είναι η διακοπή παραγραφής;
Διακοπή παραγραφής:
Διακοπή παραγραφής είναι η ματαίωση του χρόνου της παραγραφής που έχει διανυθεί μέχρι τότε και η έναρξη νέας παραγραφής από την αρχή (ΑΚ 270 παρ. 1).
Λόγοι διακοπής:
ΑΚ 260: Η παραγραφή διακόπτεται, όταν ο υπόχρεος αναγνωρίσει την αξίωση με οποιονδήποτε τρόπο.
ΑΚ 261: Την παραγραφή διακόπτει η έγερση της αγωγής. Η παραγραφή που διακόπηκε με τον τρόπο αυτό αρχίζει και πάλι από την τελευταία διαδικαστική πράξη των διαδίκων ή του δικαστηρίου.
ΑΚ 264: Την παραγραφή διακόπτουν επίσης: 1. η επίδοση επιταγής πληρωμής κάτω από εκτελεστό δικαιόγραφο. 2. η αναγγελία για επαλήθευση σε πτώχευση. 3. η αναγγελία για κατάταξη σε πλειστηριασμό. 4. η υποβολή ένστασης συμψηφισμού της αξίωσης.
ΑΚ 269: Την παραγραφή διακόπτει η υποβολή σε διαιτησία ή σε διοικητική αρχή ή σε διοικητικό δικαστήριο ή σε άλλο ειδικό δικαστήριο της διαφοράς που αναφέρεται στην αξίωση….
ΑΚ 1273: Η παραγραφή διακόπτεται με την εγγραφή υποθήκης ή προσημείωσης υποθήκης, αλλά μόνον υπέρ εκείνου, για τις αξιώσεις του οποίου έγινε η εγγραφή.
Επίσης, η διαταγή πληρωμής και η αίτηση συντηρητικής απόδειξης διακόπτουν την παραγραφή.
Μερικές φορές θεωρείται ότι η παραγραφή δεν διακόπηκε….
ΑΚ 263: Κάθε παραγραφή που διακόπηκε με την έγερση της αγωγής θεωρείται σα να μην διακόπηκε, αν ο ενάγων παραιτηθεί από την αγωγή ή η αγωγή απορριφθεί τελεσίδικα για λόγους μη ουσιαστικούς.
ΑΚ 265: Αν ο δικαιούχος παραιτήθηκε από την επιταγή πληρωμής ή την αναγγελία, η παραγραφή θεωρείται σα να μη διακόπηκε.
…. Αλλά τελικά ίσως και να διακόπηκε……
ΑΚ 263, παρ. 2: Αν ο δικαιούχος εγείρει και πάλι την αγωγή μέσα σε έξι μήνες, η παραγραφή θεωρείται ότι έχει διακοπεί με την προηγούμενη αγωγή.
Συνέπεια διακοπής:
Δεν υπολογίζεται ο χρόνος παραγραφής που παρήλθε μέχρι το χρονικό σημείο της διακοπής, ενώ από τότε που θα παύσει να υφίσταται ο λόγος της διακοπής αρχίζει νέα παραγραφή (ΑΚ 270 παρ. 1).
4.Ποιες είναι οι συνέπειες συμπλήρωσης της παραγραφής:
Άρθρο 272 Ενέργεια της συμπλήρωσης της παραγραφής
Όταν συμπληρωθεί η παραγραφή, ο υπόχρεος έχει δικαίωμα να αρνηθεί την παροχή.
Ό,τι καταβλήθηκε χωρίς γνώση της παραγραφής δεν αναζητείται.
Έγγραφη συμβατική αναγνώριση αξίωσης που έχει παραγραφεί, καθώς και η παροχή ασφάλειας, είναι έγκυρες αν έγιναν χωρίς γνώση της παραγραφής.
Όταν συμπληρωθεί η παραγραφή ο υπόχρεος έχει δικαίωμα να αρνηθεί την παροχή (ένσταση παραγραφής). Ο δικαιούχος δεν μπορεί να επιδιώξει δικαστικά την εκπλήρωση της παροχής (: μπορεί αλλά ο υπόχρεος θα επικαλεστεί την παραγραφή και η αγωγή του δικαιούχου θα απορριφθεί).
Προσοχή όμως: η αξίωση που παραγράφηκε παραμένει ως φυσική ή ατελής ενοχή: αυτό σημαίνει ότι ναι μεν δεν μπορείς να πας στο δικαστήριο να τη ζητήσεις, αλλά αν ο υπόχρεος καταβάλει χωρίς να γνωρίζει ότι η αξίωση έχει παραγραφεί, τότε η παροχή δεν αναζητείται (δεν μπορεί να σου τη ζητήσει πίσω).
5.Τι είναι η αποσβεστική προθεσμία;
Αποσβεστική προθεσμία είναι το χρονικό διάστημα, μέσα στο οποίο πρέπει να ασκηθεί το δικαίωμα και με την άπρακτη παρέλευση του οποίου το δικαίωμα αποσβήνεται (ΑΚ 279).
Παραδείγματα: αγωγή μέλους σωματείου για ακύρωση απόφασης της συνέλευσης του σωματείου (ΑΚ 101), βλ. και ΑΚ 88 (αποβολή μέλους σωματείου), ΑΚ 157 (ακύρωση δικαιοπραξίας για πλάνη, απάτη, απειλή).
6.Ποιες είναι οι διαφορές παραγραφής και αποσβεστικής προθεσμίας:
- Η παραγραφή αναφέρεται σε αξιώσεις, η αποσβεστική προθεσμία αναφέρεται σε δικαιώματα και κυρίως τα διαπλαστικά.
- Η παραγραφή στηρίζεται πάντοτε στο νόμο, ενώ η αποσβεστική προθεσμία τάσσεται από το νόμο ή από δικαιοπραξία.
- Η αποσβεστική προθεσμία λαμβάνεται αυτεπαγγέλτως υπόψη από το δικαστήριο και δεν είναι δυνατή η παραίτηση από αυτή (ΑΚ 280).
- Συνέπεια της συμπλήρωσης του χρόνου της αποσβεστικής προθεσμίας, δηλαδή της μη άσκησης του δικαιώματος μέσα στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα, είναι η πλήρης απόσβεσή του, δηλαδή η οριστική του απώλεια.
- Συνέπεια της παραγραφής της αξίωσης είναι ότι ο υπόχρεος έχει δικαίωμα να αρνηθεί την παροχή.
7.Πρακτικό
Ο ασθενής Παναγιώτης συμφώνησε να πληρώσει τον οδοντίατρο Ξενοφώντα 2.000 ευρώ με το πέρας της ορθοδοντικής θεραπείας, η οποία τελείωσε στις 30.6.2024. Ο Παναγιώτης πλήρωσε 1.000 ευρώ στις 30.6.2024 και τα υπόλοιπα με διάφορες δικαιολογίες δεν τα έδωσε ποτέ. Ο Ξενοφώντας του έστειλε ηλεκτρονικό μήνυμα στις 10.1.2025. Ο Παναγιώτης απάντησε στις 20.1.2025 ότι λυπάται που έχει καθυστερήσει τα χρήματα αλλά θα του τα καταβάλει σύντομα.
- Η αξίωση του Ξενοφώντα να ζητήσει από τον Παναγιώτη την αμοιβή του υπόκειται σε αποσβεστική προθεσμία ή σε παραγραφή; ποια η πρακτική σημασία του χαρακτηρισμού της εν λόγω προθεσμίας ως αποσβεστικής ή ως προθεσμίας παραγραφής;[1]
- Με βάση τα άνω περιστατικά μέχρι πότε μπορεί να ζητήσει ο Ξενοφώντας τα χρήματα;[2]
[1] Είναι αξίωση και οι αξιώσεις υπόκεινται σε παραγραφή, στο συγκεκριμένο παράδειγμα πενταετούς διάρκειας. Η παραγραφή αναφέρεται σε αξιώσεις, η αποσβεστική προθεσμία αναφέρεται σε δικαιώματα και κυρίως τα διαπλαστικά. Η παραγραφή στηρίζεται πάντοτε στο νόμο, ενώ η αποσβεστική προθεσμία τάσσεται από το νόμο ή από δικαιοπραξία. Η αποσβεστική προθεσμία λαμβάνεται αυτεπαγγέλτως υπόψη από το δικαστήριο και δεν είναι δυνατή η παραίτηση από αυτή (ΑΚ 280). Συνέπεια της συμπλήρωσης του χρόνου της αποσβεστικής προθεσμίας, δηλαδή της μη άσκησης του δικαιώματος μέσα στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα, είναι η πλήρης απόσβεσή του, δηλαδή η οριστική του απώλεια. Συνέπεια της παραγραφής της αξίωσης είναι ότι ο υπόχρεος έχει δικαίωμα να αρνηθεί την παροχή.
[2] Η παραγραφή των πέντε ετών θα έληγε σύμφωνα με την ΑΚ 253 την 1.1.2030. Το ηλεκτρονικό μήνυμα του Ξενοφώντα συνιστά όχληση, η όχληση όμως δεν διακόπτει την παραγραφή. Στη συνέχεια όμως, ο Παναγιώτης με την απάντησή του της 20.1.2025 αναγνώρισε το χρέος, με συνέπεια τη διακοπή της παραγραφής (ΑΚ 260). Από τις 21.1.2025 ξεκινά νέα παραγραφή, η οποία θα λήξει την 1.1.2031.
8.Q&A Συχνές Ερωτήσεις για την Παραγραφή και την Αποσβεστική Προθεσμία
Τι είναι η παραγραφή;
Είναι ο θεσμός που περιορίζει χρονικά τη δυνατότητα να ασκηθεί δικαστικά μια αξίωση. Μετά τη συμπλήρωσή της, ο υπόχρεος μπορεί να αρνηθεί την παροχή.
Τι σημαίνει ότι η παραγραφή δεν εξετάζεται αυτεπαγγέλτως;
Το δικαστήριο δεν την λαμβάνει υπόψη μόνο του. Πρέπει ο υπόχρεος να την επικαλεστεί (ΑΚ 277).
Ποια είναι η βασική προθεσμία παραγραφής;
Είκοσι χρόνια, εκτός αν ο νόμος ορίζει μικρότερη (ΑΚ 249).
Ποιες αξιώσεις παραγράφονται σε πέντε χρόνια;
Όσες αναφέρονται στο ΑΚ 250, όπως μισθώματα, τόκοι, αμοιβές γιατρών, δικηγόρων, μισθοί εργατών, αξιώσεις ξενοδόχων κ.ά.
Πότε αρχίζει η παραγραφή;
Όταν γεννηθεί η αξίωση και είναι δυνατή η δικαστική επιδίωξή της (ΑΚ 251).
Τι είναι η αναστολή παραγραφής;
Περίοδος που δεν υπολογίζεται στον χρόνο παραγραφής. Μετά την παύση της, η παραγραφή συνεχίζεται.
Τι είναι η διακοπή παραγραφής;
Μηδενίζει τον χρόνο που έχει ήδη περάσει και ξεκινά νέα παραγραφή από την αρχή (ΑΚ 270).
Πώς διακόπτεται η παραγραφή;
Με αναγνώριση της αξίωσης, με έγερση αγωγής, με επίδοση επιταγής πληρωμής, με αναγγελία σε πτώχευση ή πλειστηριασμό, με ένσταση συμψηφισμού, με διαιτησία, με εγγραφή υποθήκης κ.ά.
Τι συμβαίνει όταν συμπληρωθεί η παραγραφή;
Ο υπόχρεος μπορεί να αρνηθεί την παροχή (ένσταση παραγραφής). Αν πληρώσει χωρίς να γνωρίζει ότι η αξίωση έχει παραγραφεί, δεν μπορεί να ζητήσει τα χρήματα πίσω (ΑΚ 272).
Τι είναι η αποσβεστική προθεσμία;
Χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο πρέπει να ασκηθεί ένα δικαίωμα. Αν περάσει άπρακτο, το δικαίωμα χάνεται οριστικά (ΑΚ 279).
Ποια η βασική διαφορά παραγραφής και αποσβεστικής προθεσμίας;
Η παραγραφή αφορά αξιώσεις και δεν εξετάζεται αυτεπαγγέλτως.
Η αποσβεστική προθεσμία αφορά δικαιώματα, εξετάζεται αυτεπαγγέλτως και οδηγεί σε οριστική απώλεια του δικαιώματος.
Μπορεί κάποιος να παραιτηθεί από την αποσβεστική προθεσμία;
Όχι. Η παραίτηση δεν επιτρέπεται (ΑΚ 280).
Comments ()