Eerst een diagnose

Gek mag. Als het maar gediagnostiseerd is.

Er is een zin die ik vaak uitspreek: ik ben gek, maar niet gespecificeerd.

En ik ben de term maar gaan gebruiken als geuzentitel.

Een grapje. Maar toch niet helemaal. Want ergens onderweg is in Nederland het idee ontstaan dat iedereen wel in een categorie valt. Een classificatie. Een code. Een label. En wie nog geen label heeft, heeft hem misschien gewoon nog niet gevonden.

Waar komt die behoefte toch vandaan, om alles te labelen?

Misschien uit een verlangen naar controle in een onvoorspelbare wereld, een naam maakt iets hanteerbaar dat anders alleen maar verwarrend aanvoelt.

Misschien uit een wetenschap die zekerheid belooft, in een tijd die gelooft dat alles verklaarbaar is als je maar diep genoeg meet.

Misschien ook omdat er steeds minder ruimte over is voor "het is gewoon zo", voor de dwarsligger, de einzelgänger, degene die nu eenmaal slecht tegen drukte kan, zonder dat daar een code bij hoeft.

En misschien, niet in de laatste plaats, omdat het systeem het labelen soms gewoon afdwingt: geen diagnose, geen vergoeding, geen hulp.

In de ogen van anderen is eigenlijk iedereen een beetje gek. Zeker in een cultuur die zegt: “doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg”. “Niet boven het maaiveld uitsteken”. Wie dat wel doet, wie te uitbundig, te stil, te eigenzinnig, te anders is, wordt al snel met scheve ogen bekeken.

Misschien is dat ook een verklaring voor de behoefte aan een label: het geeft toestemming om anders te mogen zijn. "Ik heb nu eenmaal autisme" mag.

"Ik ben nu eenmaal mezelf" vaak niet. En dus proberen we, in alle ernst, aan die menselijke, culturele behoefte wetenschappelijke handen en voeten te geven.

Dit boekje gaat over die diagnosemolen. Over een handboek dat ooit bedoeld was om orde te scheppen en inmiddels zelf een industrie is geworden. Over een systeem dat een code eist voordat het wil helpen. Over de borrelpraat waarin iedereen ineens psychiater is. Over instanties die overstromen omdat alles tegenwoordig een stoornis kan zijn, of mishandeling, of allebei.

En over de simpele waarheid die overal verloren gaat: een diagnose zegt wat er aan de hand is. Niet hoe je ermee leert omgaan.