Je zit op de bank. De zon schijnt naar binnen, het gordijn beweegt een beetje en je kat kijkt onafgebroken naar een hoek van de kamer. Jij ziet niets bijzonders, maar je kat blijkbaar wel. Wat ziet je kat eigenlijk?
In onze woonkamer delen we de ruimte en de spullen met onze katten. Dezelfde bank, dezelfde tafel, dezelfde ramen. Toch betekent dat niet dat we die ruimte op dezelfde manier zien.
Kattenogen zijn namelijk nogal anders gebouwd dan onze mensenogen. Een gevolg daarvan is dat onze katten kleuren, beweging en licht op een totaal andere manier waarnemen.
Zien katten kleuren of alleen zwart-wit?
Laten we beginnen met een hardnekkig misverstand: katten zien niet uitsluitend zwart-wit.
Achter in het oog zit het netvlies. Daar bevinden zich piepkleine lichtgevoelige cellen die kegeltjes worden genoemd. Die helpen om verschillende kleuren te herkennen.
Mensen hebben doorgaans drie soorten van die kegeltjes. Je kunt ze vergelijken met drie verschillende kleurontvangers. Samen zorgen ze ervoor dat we heel veel kleurnuances kunnen onderscheiden.
Bij katten werkt dat anders. Onderzoek wijst erop dat zij vooral twee functionele kleurkanalen gebruiken. Daardoor zijn sommige kleuren, vooral rood en groen, veel moeilijker van elkaar te onderscheiden.
Een felrode speelgoedmuis op een groen kleed kan er voor je kat dus heel anders uitzien dan voor jou.
Gelukkig hoeft het ook allemaal niet hetzelfde te zijn. De manier waarop een speeltje beweegt, en het contrast met de achtergrond, kunnen minstens zo interessant zijn.
Illustratieve vergelijking van menselijk kleurenzicht en kattenzicht. De weergegeven kattenkleuren zijn een benadering, geen exacte reconstructie.
En er is nóg iets bijzonders aan kattenogen. Onderzoek laat zien dat hun ooglens ook een aanzienlijk deel van het ultraviolette licht (UV-licht) doorlaat dat voor mensen onzichtbaar is. Daardoor zouden katten gevoelig kunnen zijn voor lichtsignalen die wij niet waarnemen. Hoe ze die precies ervaren en of dit verklaart waarom ze soms gefascineerd naar iets kijken dat wij niet zien, weten we nog niet.
Hoe scherp ziet een kat? Waarom die boekenkast er anders uitziet
Katten zien fijne details doorgaans minder scherp dan mensen.
Waar jij vanaf de bank afzonderlijke boeken op een plank kunt onderscheiden, zal je kat waarschijnlijk minder details herkennen. Hoeveel minder precies, daarover zijn wetenschappers het nog niet eens.
Nu hoeft een kat natuurlijk ook geen boekentitels te lezen.
Hij moet vooral zijn omgeving kunnen verkennen, afstanden kunnen inschatten en interessante bewegingen kunnen opmerken.
En daar is zijn visuele systeem op aangepast.
Waarom staart je kat naar het niets? Beweging waarnemen
Je kat ligt rustig op het vloerkleed. Plotseling schiet zijn kop omhoog. Zijn ogen richten zich op het raam.
Jij kijkt mee.
Niets te zien.
Of toch?
Heel langzaam beweegt de onderkant van het gordijn.
Katten zijn goed aangepast aan het waarnemen van beweging. Dat betekent niet dat ze iedere kleine beweging die zich voordoet, onder alle omstandigheden beter zien dan mensen. Licht, contrast en de snelheid van de beweging spelen ook een rol.
Maar het verklaart wel waarom een verandering in de omgeving hun aandacht kan trekken terwijl wij nauwelijks iets opmerken.
De volgende keer dat je kat aandachtig naar iets kijkt, kun je eens rustig volgen waar zijn blik naartoe
gaat. Misschien ontdek je zelf iets wat je eerder niet was opgevallen.
Kunnen katten in het donker zien? (En waarom hun ogen oplichten)
Hier beschikken katten over een indrukwekkend voordeel ten opzichte van ons mensen.
Katten kunnen bij weinig licht veel beter zien dan wij. Hun ogen vangen licht heel efficiënt op. Bovendien hebben ze achter in hun ogen een soort natuurlijk spiegeltje dat het binnenkomende licht terugkaatst. Zo krijgen hun ogen een extra kans om dat licht te benutten.
Dat spiegeltje verklaart ook waarom kattenogen soms zo geheimzinnig oplichten wanneer er in het donker licht op valt.
Maar helemaal zonder licht zien? Nee, dat kunnen katten ook niet.
Dat onderscheid is belangrijk, want een kattenoog is geen ingebouwde nachtkijker.
Je woonkamer op kattenhoogte: kijk eens door de ogen van je kat
Er is nog iets wat je heel eenvoudig zelf kunt ervaren.
Ga eens op de vloer zitten en kijk gewoon eens rond.
De tafelpoten lijken ineens veel groter. Onder de bank ontstaat een beschutte ruimte. Vanuit die lage positie zie je andere doorgangen en zichtlijnen.
Dit laat niet letterlijk zien hoe een kat kijkt. Daarvoor verschillen onze ogen te veel.
Maar het helpt je wel om de indeling van de woonkamer vanuit een ander perspectief te bekijken.
Wat kun je daar praktisch mee?
- Kijk of je kat fijne plekken heeft om zich terug te trekken.
- Let erop of hij zich door de kamer kan bewegen zonder steeds over een grote open ruimte te moeten lopen.
- Speel met afwisselende, rustige bewegingen en geef je kat gelegenheid om te observeren, te besluipen en het speeltje uiteindelijk te vangen.
- Kijk niet alleen naar de kleur van speelgoed, maar ook naar beweging, contrast en hoe je kat erop reageert.
Je hoeft daarvoor je hele woonkamer niet te veranderen.
Soms begint het met aandachtig kijken.
Kunnen we precies zien wat een kat ziet?
Nee. En dat is misschien juist zo fascinerend.
Wetenschappers kunnen de bouw van kattenogen onderzoeken, meten welke lichtgolflengten het oog bereiken en testen welke visuele verschillen katten kunnen onderscheiden.
Maar daarmee weten we nog niet precies hoe de wereld er in de bewuste beleving van onze kat uitziet.
De simulaties die je online ziet, zijn daarom altijd benaderingen. Ook de beelden van Kattenwijs zijn wetenschappelijk geïnspireerde visualisaties, geen letterlijke opnamen door kattenogen. Die bestaan helaas nog niet.
Dezelfde woonkamer. Een andere wereld.
Misschien kijkt jouw kat anders naar het gordijn, de bank en dat donkere hoekje naast de kast dan jij.
Niet omdat de ene manier beter is dan de andere, maar omdat katten en mensen hun omgeving op verschillende manieren waarnemen.
En misschien is dat wel het mooiste aan samenleven met een kat.
Je hoeft niet precies te zien wat hij ziet om toch nieuwsgierig te worden naar zijn wereld.
De kat hoeft niets te bewijzen. Wij kunnen leren om beter te kijken.
Lees ook bij Kattenwijs
Wil je je huis eens wat vaker door de ogen van je kat bekijken? Misschien helpen deze artikelen en hulpmiddelen je verder.
- Heb je een kitten in huis? Ontdek de Kitten Wereldwijzer, waarmee je jouw kitten op een rustige manier kunt laten kennismaken met nieuwe ervaringen en prikkels.
- Wordt je kat een dagje ouder? Lees hoe je met kleine aanpassingen in huis rekening kunt houden met stijve gewrichten en veranderende behoeften van een oudere kat.
- Wonen er meerdere katten in huis? Denk eens na over looproutes, schuilplekken en zichtlijnen. Dat kan belangrijk zijn wanneer je een nieuwe kat introduceert of als er onverwacht spanning tussen je katten ontstaat.
Bronnen
- Clark, D.L. & Clark, R.A. (2016). Neutral point testing of color vision in the domestic cat. Experimental Eye Research, 153, 23–26. https://doi.org/10.1016/j.exer.2016.10.002
- Merck Veterinary Manual. Eye Structure and Function in Cats. https://www.merckvetmanual.com/cat-owners/eye-disorders-of-cats/eye-structure-and-function-in-cats
- VCA Animal Hospitals. Do Cats See Color? https://vcahospitals.com/know-your-pet/do-cats-see-color
- Douglas, R.H. & Jeffery, G. (2014). The spectral transmission of ocular media suggests ultraviolet sensitivity is widespread among mammals. Proceedings of the Royal Society B. https://doi.org/10.1098/rspb.2013.2995
De visuele reconstructies in de bijbehorende video zijn illustratief en niet bedoeld als exacte weergave van de waarneming van een kat.
Reacties ()